Бенджамин Франклин және оның «Өмірбаяны»

Бенджамин Франклин

Серия: Kitapal Classics

Бенджамин Франклиннің болмысы оның жазған шығармаларынан ажырамас біртұтас нәрсе болса, ол шығармалар да Франклин белсенді түрде араласқан тарихи оқиғалардан бөлінбейді. Оның қаламынан туған әрбір жол – тұлғалық қалыптасуы мен қоғамдық қызметінің айнасы. Осы тұрғыдан алғанда, Франклиннің ең танымал әрі кең танылған еңбектерінің бірі – «Өмірбаяны» – тек мемуар ғана емес, ақыл-ой иесінің ішкі рухани өсу жолын, адам ретінде жетілу баспалдақтарын суреттеген ерекше туынды. «Өмірбаян» ең алғаш 1771 жылы Англияда жазыла бастайды. Франклин бұл еңбекті өз өмірінің соңына дейін жалғастыруды мақсат еткен, бірақ қоғамдық-саяси белсенділігі мен денсаулығының әлсіреуі бұл жоспарын толық жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді. Сондықтан мемуар 1757 жылғы шілде айындағы оқиғамен – Франклиннің Пенсильвания провинциясының өкілі ретінде Лондонға барған сапарымен аяқталады. Бірінші бөлімі Франклиннің ұлы Уильям Франклинге (болашақта Нью-Джерси штатының губернаторы болған) жолданған хат түрінде жазылған. Бұл еңбек Франклиннің көзі тірісінде жарық көрмегенімен, ол қайтыс болғаннан кейін, 1791 жылы француз тіліне аударылып басылып шығады. Франклин сөзсіз – табиғат ерекше қабілетпен жаратқан жандардың бірі. Ондай адамдар үшін кез келген жағдай – дамуға мүмкіндік. Егер өмір оларға қолайлы жағдай жасаса – олар аз уақыттың ішінде үлкен табыстарға жетеді; егер қиындық туса – ол олардың мінезін бекемдеп, ерік-жігерін шыңдайды. Франклиннің өмір жолы – осыған дәлел. Ол – адам үшін қандай да бір іс-әрекет, қандай да бір білім саласы шын ықылас пен қайрат болған жағдайда толық меңгерілетініне тірі мысал. Оның бойындағы шексіз ізденіс пен тоқтаусыз әрекетке деген ынтызарлық – түрлі ғылым салаларында жетістікке жетуіне жол ашты. Сондықтан «Өмірбаян» тек өткеннің шежіресі ғана емес, сондай-ақ оқырманды жігерлендіріп, өмірге жаңа көзқараспен қарауға жетелейтін, өзін-өзі тану мен дамытуға шақыратын рухани жолсілтеуші еңбектердің бірі. Бұл туынды арқылы біз Франклиннің ішкі жан дүниесін, тұлғалық кемелдену жолдарын, қайсар рухын және парасатты пайымын тереңірек тани аламыз.